Mật Mã Thịnh Vượng Của Người Do Thái

NHỮNG GIÁ TRỊ - AI LÀ NGƯỜI CẦN TỚI CHÚNG?

Hệ thống những quy tắc và giá trị nào sẽ bảo vệ chúng ta để từ đó ta biết cách bước đi trên con đường đúng đắn và chạm tới mơ ước? Nếu không tuân theo hệ thống đó điều gì sẽ xảy đến? Điều gì sẽ xảy ra nếu ta chọn đường vòng? Hay chọn đường tắt thay vì đường vòng đó? Nếu ta làm tổn thương ai đó, hay phát ngôn điều gì không phù hợp, có phải đó là hành vi tệ hay không?

Đúng vậy! Chúng ta đang cư xử tệ hơn những gì mình có thể hình dung, nhất là khi ta làm tổn thương chính bản thân mình. Có nhiều lý do để giải thích cho điều này, nhưng hậu quả của nó sẽ làm đổ vỡ mọi điều trong cuộc sống, bắt đầu từ chất lượng của giấc ngủ, rồi dần dần phá vỡ những hoạt động thường ngày khác nữa, ngày một ảnh hưởng tới những điều khác rất khó có thể giải thích, biểu hiện ở việc ta cảm thấy ngột ngạt và bế tắc. Điều quan trọng cần nắm được là những điều làm tổn thương chúng ta có cùng xuất phát điểm, đó là khi ta lệch khỏi quỹ đạo của mình.

Giá trị là món quà tuyệt nhất trong đời mà ta dành cho bản thân. Khi nói tới các giá trị, không có gì tuyệt hơn là Mười điều răn của Chúa. Trong các sách Kinh Thánh, chúng ta đã kế thừa những điều răn dạy một cách chi tiết, sắc bén và kỹ lưỡng. Người ta quan niệm rằng toàn bộ Kinh Torah đã được đúc kết lại thành Mười điều răn ấy. Không những thế, đó cũng là lần đầu tiên Do Thái giáo truyền tải tới toàn thế giới một chuỗi các quy tắc giải quyết các vấn đề giữa con người với Đấng Sáng tạo cũng như giữa con người với nhau. Kết quả là ngày càng nhiều các quy tắc và các điều luật bổ sung, được củng cố vững chắc hơn, nhưng xã hội này với nền tảng tự thân, đã tiến hành tự hoàn thiện để thích nghi với những điều luật giống như những gì mà thánh Moses đã được phán truyền trên Đỉnh núi Sinai. Mười điều răn của Chúa đã được khắc trên hai phiến đá, sau đó chúng được đặt trong chiếc Hòm Giao ước, tại nơi linh thiêng nhất để rồi chiếc hòm được mang qua sa mạc trong Chiếc lều hội ngộ, tới ngôi đền thánh giáo, nơi vốn dành để lưu trữ báu vật linh thiêng nhất này. Mười điều răn của Chúa là mười công cụ cần thiết để chúng ta biến cuộc sống của mình trở nên tốt đẹp hơn. Mười điều răn hướng ta tập trung, thấu hiểu mọi khía cạnh của cuộc sống,

và để đối xử với nhau, với những người xung quanh để từ đó tạo ra một thế giới tốt đẹp hơn. Và đó chính là trách nhiệm của loài người chúng ta.

Tôi không phải là nhà tiên tri hay giáo sĩ và cũng không phải là con chiên ngoan đạo, nhưng tôi tự hỏi bản thân rằng những điều răn ấy muốn nói lên điều gì, chúng có liên quan tới tôi như thế nào, bởi vậy tôi muốn cùng các bạn nghiên cứu sâu hơn về những quan điểm cơ bản và hợp lý mà mỗi điều răn mang đến.

ĐIỀU RĂN THỨ NHẤT

“Ta là Đức Chúa Trời, đấng tối cao đã mang ngươi ra khỏi vùng đất Ai Cập, khỏi ách nô lệ. Trước mặt ta, ngươi chớ có sùng bái vị thần nào khác”.

Điều răn đầu tiên nhắc nhở rằng mình nhỏ bé làm sao. Tôi là một phần của thế giới này, là một phần của thế giới xung quanh, một phần của xã hội và là một phần của gia đình. Tôi được tạo nên từ vô số các enzyme và tế bào. Điều răn này hướng chúng ta hiểu về nguồn gốc khiêm tốn, từ đó ý thức được trách nhiệm của mình để hoàn thành nghĩa vụ cũng như đối xử những người xung quanh một cách nhã nhặn. Nhờ vậy ta duy trì quyền lợi được hưởng một cuộc đời khỏe mạnh, hạnh phúc và tốt đẹp. Lời răn hướng chúng ta đặt niềm tin vào chính bản thân mình, tin vào đấng bề trên, và duy trì lòng kiên trì trên đường đời cũng như sự tin tưởng, rằng nếu chúng ta đi đúng đường, làm điều tốt, biết chia sẻ, và giúp đỡ thì những điều tốt đẹp sẽ đến và ảnh hưởng tích cực tới chúng ta. Sự tin tưởng này mang lại năng lực vừa cao quý nhưng đồng thời cũng rất khó khăn - đó là năng lực cống hiến. Sự cống hiến được hiểu rằng ta sẽ phải làm mọi thứ trong khả năng, phần còn lại trông cậy vào trời xanh. Khi mong muốn có việc làm, giành được trái tim phụ nữ, hay học thêm được điều gì - ta phải tập trung vào mục tiêu đã đặt ra, tin tưởng vào con đường mình đã chọn, tin tưởng vào bản thân mình rằng mình có đủ khả năng để đạt được điều đó và cống hiến hết sức cho mục tiêu đó. Chỉ khi cống hiến hết mình, cố gắng hết sức cho điều gì, ta mới cảm nhận được rằng dường như sự trống trải trong chính bản thân đã được lấp đầy.

Hãy đặt ra cho mình một mục tiêu và tích cực phấn đấu đạt được, bởi khi nỗ lực bằng cả trái tim với một tâm hồn khát khao thì hạnh phúc cũng sẽ tìm đến với bạn. Điều quan trọng cần hiểu và cảm nhận ở đây đó là Đức Chúa Trời đã luôn ngự trị trong mỗi chúng ta. Chúng ta được tạo ra trên hình hài của Người và vì thế ta đã được ban phước, tất cả mọi người, không phân biệt là ai, đều được ban phước là người khôn ngoan biết phân biệt tốt xấu. Những gì ta phải làm đó là lắng nghe bản thân mình và sau đó hành động đúng đắn. Ta biết rõ sâu thẳm bên trong mình là gì! Những gì cần làm chỉ là hành động thôi.

Đây là một món quà đầy sức mạnh. Chúa yêu thương tất cả chúng ta và Ngài là một phần trong chúng ta - sự lựa chọn còn lại là của chúng ta.

ĐIỀU RĂN THỨ HAI

“Đừng tạo hình tượng cho mình, cũng chớ hình mẫu trên trời, dưới đất hay đâu xa. Ngươi chớ quỳ lạy trước những hình tượng đó, và cũng đừng phụ thuộc chúng: vì ta là Đức Chúa Trời, một vị Chúa ghen tuông”.

Phải mạnh mẽ thế nào ở chốn này mới không để bị lú lẫn, không mù quáng chạy theo mọi sự đổi mới, thông tin hay lời mời gọi trên đường đời. Chúng ta quả thực dễ bị tác động, tôn thờ nhiều điều khi đang sống trong một xã hội thực dụng và liên tục thay đổi như hiện giờ, thậm chí những thứ đó có thể cách chúng ta đến hàng nghìn ki-lô-mét - những thứ hấp dẫn người khác đó có thể là máy vi tính hay các loại máy móc cho đến người nổi tiếng và xe hơi. Còn các bạn, những độc giả của tôi, bạn đầu tư phần lớn thời gian, sức lực của mình vào đâu? Bạn đang làm những gì? Đang tìm kiếm sự chú ý chăng? Chúng ta đã đầu tư bao nhiêu vào tất cả những biểu tượng thể hiện địa vị xã hội ấy? Đừng lúc nào cũng kiếm tìm những gì phù phiếm bên ngoài, đừng để chúng làm mờ mắt - bởi chúng chẳng có ý nghĩa gì cả. Nguồn sức mạnh tuyệt vời và siêu nhiên nhất có ở mọi nơi quanh ta, cả bên trong lẫn bên ngoài. Ngừng tìm những nhà tư vấn hay những ai luôn khiến chúng ta bước chệch khỏi lộ trình mình đã chọn, chệch khỏi tư duy logic. Hãy dừng lại một lúc. Nếu biết dừng lại, xa rời những ồn ào ngoài kia và tự đặt câu hỏi cho mình: Điều gì mới thực sự tốt cho mình đây? Điều gì mới thực sự mang lại ích lợi cho bản thân? Điều gì sẽ phục vụ lợi ích của mình? Chỉ khi ta chia sẻ với những người xung quanh, với những người mà chúng ta yêu thương, với xã hội, với đất nước và thế giới nói chung, ta mới nhận được sự tôn kính của những người xung quanh mình. Câu trả lời thực rõ ràng. Mọi điều đều ngự sẵn trong mỗi chúng ta. Đừng hấp tấp chạy theo hình mẫu đâu xa. Hãy nhìn sâu vào trong tâm khảm để tìm thấy điều đúng đắn và trong sạch. Quá trình này tất nhiên không hề dễ dàng. Sẽ có nhiều hoài nghi, cự tuyệt trên đường đời, nhưng sau cùng chỉ có bản thân ta mới hiểu tận sâu trong trái tim mình muốn gì, đó chính là sự thuần khiết, trong sạch, không nghi ngờ. Tâm hồn của con người vốn trong sạch, thuần khiết. Vì vậy, khi xuất hiện những suy nghĩ tiêu cực, chúng ta đều nhận biết chúng là những suy nghĩ xấu, vấn đề này sẽ được thảo luận sau. Như khi mở đầu buổi hội thảo của mình, tôi thường yêu cầu người tham gia không được tin vào bất cứ điều gì tôi nói, cũng như không nên coi bất cứ từ nào của tôi là hiển nhiên đúng mà không tự chiêm nghiệm và bị chinh phục bởi kết quả đạt được. Quy luật của tự nhiên và Kinh Thánh cũng đã tác động thành công đến hàng nghìn người, hàng nghìn thế hệ theo cách đó. Chúng ta hãy học từ những thành công của người xưa. Nó sẽ có tác dụng nhất định.

ĐIỀU RĂN THỨ BA

“Không được xưng danh Đức Chúa, Thiên Chúa một cách bất kính, vì Ngài không dung tha cho kẻ bất kính”. Ngôn từ là công cụ có sức mạnh nhất của con người, dù với mục đích tốt hay xấu. Chúng ta cần lựa chọn sử dụng những từ ngữ thích hợp nhất phù hợp với những thời điểm nhất định. Nhiều nghiên cứu đã chứng minh sức mạnh nằm trong ngôn từ, và sức mạnh của ngôn từ rất sáng tạo. Có vô số sách báo với nội dung về sức mạnh của ngôn từ đã được xuất bản. Trong Do Thái giáo và Đạo Kabala cũng đề cập đến sức mạnh “sáng tạo” của ngôn từ. Khi một người đề cập đến một điều gì đó hay khi anh ta thể hiện chủ ý nhất định trong ngôn từ của mình, điều đó có nghĩa họ đã giúp chính bản thân mình hướng đến điều đó, khiến nó trở nên hữu hình, rõ ràng hơn.

Để kiểm chứng sức mạnh ngôn từ, một giáo sư người Nhật đã tiến hành thử nghiệm: Ông chia nước thành hai phần và tiến hành trò chuyện với từng phần. Ông nói chuyện bằng sự căm ghét và khinh bỉ với một bên, phần bên kia ông lại trò chuyện bằng những ngôn từ đầy yêu thương. Sau đó, ông đem đông lạnh hai phần nước riêng biệt. Khi nước kết băng, vị giáo sư kiểm tra chúng dưới kính hiển vi. Những giọt nước được hấp thu những từ ngữ tốt đẹp dưới kính hiển vi chúng rất rõ ràng, trắng như tuyết, trong khi những giọt nước phải chịu đựng những lời nguyền rủa thì đổi màu vàng sền sệt.

Về mặt vật lý: 70% cơ thể con người được cấu tạo từ nước. Vậy hãy tự hỏi bản thân: Chúng ta trò chuyện với những người trước mặt mình như thế nào? Ngôn từ của ta ảnh hưởng như thế nào tới cơ thể và tâm hồn họ?

Khi suy ngẫm về điều răn thứ ba “không được xưng danh Đức Chúa một cách bất kính”, nghĩa là: Hãy cẩn thận lựa chọn mọi lời nói, ngôn từ bạn nói ra. Tôi đã nghiên cứu rất nhiều lịch sử về Kinh Thánh, và chúng đều chứng minh một điều rằng ngôn từ còn mạnh hơn gươm giáo, bởi sau tất cả, chúng ta sẽ luôn nhớ những điều đã nghe. Điều này cũng đúng trong những cuộc tranh cãi của các cặp đôi, trong những xung đột ở nơi làm việc, hay trong lời kêu ca trước mặt lũ trẻ. Nó giống như những cơn sóng biển. Chỉ là một gợn sóng nhỏ trên mặt nước - khi chúng ta nhẹ chạm tay vào, và rồi những gợn lăn tăn sẽ lan ra mãi, mang chúng ra xa khắp đại dương và cuối cùng chúng sẽ quay lại ập vào bãi biển. Tương tự, nếu ta chọn cách dùng ngôn từ tồi tệ, thì viễn cảnh sẽ rất tệ hại, đến một ngày sẽ ứng vào chính chúng ta - giống như những cơn sóng ập vào bãi biển vậy. Nhưng khi ta lựa chọn nói ra những điều tốt đẹp, những lời yêu thương, như vậy cũng đã tự ban phước cho chính mình và những người xung quanh. Hãy nhớ sức mạnh đáng ngạc nhiên của ngôn từ để sử dụng chúng một cách hiệu quả, cân nhắc, mang tính xây dựng, chọn lọc, quan tâm và yêu thương nhất. Tôi thường cố gắng thực hiện điều này nhưng không phải lúc nào cũng có thể làm đúng như vậy: là một cậu nhóc lớn lên ở khu định cư Israel, tôi biết sức mạnh duy nhất mà mình có đến từ lời nói. Vì không đủ mạnh mẽ nên tôi đã sử dụng những từ ngữ gây tổn thương để tự bảo vệ mình. Khi lớn lên, tôi tự định hướng và đã thành công trong công việc nhờ vào việc sử dụng những câu nói và ngôn từ một cách chính xác, vì vậy, thay vì viết: “Tôi không thể gặp bạn được”, tôi đã xóa đi và viết lại: “Tôi sẽ rất vui nếu chúng ta gặp nhau vào một hôm khác”.

ĐIỀU RĂN THỨ TƯ

“Hãy nhớ ngày thánh Sa-bát. Ngươi lao động và làm mọi công việc của mình trong sáu ngày. Còn ngày thứ bảy là ngày Sa-bát kính Đức Chúa, Thiên Chúa. Đó là ngày nghỉ dành cho ngươi cũng như con trai, con gái, tôi tớ nam nữ gia súc và người lạ trong thành: Vì trong sáu ngày, Đức Chúa đã dựng nên trời đất, biển khơi và muôn loài, nhưng Người đã nghỉ ngày thứ bảy. Bởi vậy, Đức Chúa đã chúc phúc cho ngày Sa-bát và coi đó là ngày thánh”.

Đây là điều răn dài nhất và vì thế cũng vô cùng quan trọng. Điều răn này chỉ dẫn rằng: hãy dừng lại một chút để nghỉ ngơi. Ý nghĩa của lời viết không nhằm vào việc ta nên tiếp tục lái xe hay dừng lại, nên bật đèn hay thôi, hay những chỉ dẫn khác. Mà chỉ đơn giản là hãy cho phép bản thân được nghỉ ngơi, nạp năng lượng tốt, tiếp sức và làm trẻ lại mình. Có rất nhiều điều kì diệu ẩn chúa trong đó. Thời cổ đại, khái niệm “một tuần” không tồn tại. Không có sự khác biệt giữa ngày này với ngày khác. Mỗi ngày đều giống hoặc tương tự như nhau. Thế nhưng đột nhiên lại có một ngày được coi là ngày nghỉ. Mỗi một tuần lại có một ngày nghỉ. Ngày nghỉ đó dành cho ai? Cho chúng ta. Thực quá vui. Ta được tự do làm điều mình muốn trong ngày đó. Tự do làm điều gì khiến bản thân và những người xung quanh hạnh phúc.

Mẹ chính là người có ảnh hưởng lớn nhất đến cách chúng ta chia sẻ, cống hiến tâm sức dành cho con của mình, từ việc giặt là, âu yếm, chia sẻ, chăm sóc cho căn nhà và gia đình tới công việc; cũng như cách chúng ta cố gắng hết sức mình dù khởi đầu có khó khăn đến thế nào đi chăng nữa. Chỉ khi biến cố lớn xảy ra thì những người phụ nữ, những người mẹ mới thảng thốt rằng: “Tại sao tất cả mọi thứ lại đổ lên đầu mình hết lần này đến lần khác như vậy? Mình không còn chút sức lực nào nữa rồi”.

Vậy làm thế nào chúng ta tiết kiệm được sức lực của bản thân? Chỉ khi chúng ta biết thốt lên: Đủ rồi! Giờ đến lượt tôi, thời gian dành cho tôi. Cũng như trước khi cất cánh, trên máy bay luôn có chỉ dẫn vô cùng rõ ràng: Trong trường hợp bị giảm áp suất không khí, quý khách sẽ đeo mặt nạ dưỡng khí cho người lớn trước, chứ không phải cho trẻ em. Bởi vì nếu bản thân không có đủ không khí (trong cuộc sống hàng ngày thì không đủ: vui vẻ, bình yên, bình tĩnh) thì chẳng có ai xung quanh họ có thể nhận được những giá trị tích cực đó. Mỗi người đều có thể tự tìm lấy mặt nạ dưỡng khí cho chính mình, đó là hành động mang lại cho mình năng lượng mới để tiến lên phía trước và làm mới bản thân, cho phép mình được hồi phục và yêu thương. Ngày thứ bảy, theo quan điểm của tôi, cũng giống nhưt mặt nạ dưỡng khí. Với người khác, mặt nạ dưỡng khí của họ có thể là tham gia vào một lớp học vui vẻ mỗi tuần một lần như nghệ thuật đan dây thắt nút macremé hoặc nhảy dù. Bất cứ điều gì có thể sạc năng lượng tích cực cho chúng ta đều tốt cả. Sự ích kỷ không phải là một điều gì xấu trừ khi nó gây hại cho người khác. Nhưng sẽ là đúng đắn nếu chúng ta biết cách tự trao cho mình một món quà khiến bản thân hạnh phúc, tái sinh lại tâm hồn, nạp năng lượng tốt để tiếp tục làm việc, điều quan trọng là ta phải để cho bản thân được nghỉ ngơi, được hít thở không khí trong lành. Giống như tôi đã đề cập ở trên, ngày thứ bảy, thực sự rất có giá trị. Vào ngày thứ bảy, tôi muốn ngồi yên tĩnh và tận hưởng hạnh phúc khi tâm sự với bạn bè. Nếu như ai đó muốn giành phần lớn thời gian để ra ngoài thì ngày thứ bảy với tôi là thời gian để nghỉ ngơi, tận hưởng sự yên bình, làm những điều mà mình thích như cưỡi ngựa, hay chiếm một góc trên bãi biển hoặc bất kỳ thú vui nào khác. Hãy tận hưởng khoảng thời gian đó và làm điều khiến bản thân các bạn thoải mái. Khi bạn cảm thấy hạnh phúc, mọi người xung quanh cũng sẽ cảm nhận được sự vui vẻ. Nếu có ai đó phụ thuộc vào bạn, mà bạn không có đủ sức mạnh để tiếp tục tồn tại hay sống vui vẻ thì họ cũng sẽ bị ảnh hưởng một cách tiêu cực mà thôi. Vì vậy, hãy cho phép bản thân, không cần phải thấy tội lỗi tận hưởng một khoảng thời gian nghỉ ngơi. Món quà bạn nhận được sẽ là: Khi không phải bận rộn với những suy nghĩ về công việc, về tiền bạc, không phải chịu áp lực, ta sẽ được tự do mơ mộng, tận hưởng cuộc sống, vui vẻ, khám phá những điều mới mẻ, những mối quan hệ mới, những vùng đất mới. Nhờ có ngày thứ bảy mà chúng ta có thể đi đến những nơi mà mình lâu nay mơ ước. Ta đã được trao cho một món quà tuyệt vời đó là lời răn dạy để bản thân mình nghỉ ngơi, dừng cuộc đua, tận hưởng cuộc sống này. Nếu các bạn đã hiểu được sự thú vị, tuyệt diệu mà ngày nghỉ mang đến, hãy nói lên điều bạn muốn làm. Khoảng thời gian tuyện vời đó hiển nhiên dành cho bạn.

ĐIỀU RĂN THỨ NĂM

“Hãy tôn kính cha mẹ, để được sống lâu trên vùng đất mà

Đức Chúa, Thiên Chúa đã ban”.

Lời răn thứ năm thực sự rất khôn ngoan - trước hết là để răn dạy chúng ta biết tôn trọng mọi người, với những người quanh ta, và đặc biệt là đối với đấng sinh thành, là cha là mẹ. Khi trưởng thành, chúng ta thường vô tâm quên đi sự hiện diện của họ, bởi có lẽ cha mẹ dường như lúc nào cũng ở bên ta, hai tâm hồn đã sinh thành ra ta, là hai tiếng thiêng liêng “cha mẹ”. Đó có lẽ là hai tiếng đẹp đẽ nhất trong ngôn ngữ Do Thái, chúng thể hiện nhiều điều quanh ta - và hai tiếng ấy cũng bình dị đến mức đôi khi chúng ta quên nói chúng ta yêu họ biết nhường nào. Ta thường quên cha mẹ đã hi sinh một cách vô điều kiện cho chúng ta nhiều đến thế nào. Bởi vậy, xin hãy nhớ và gửi lời biết ơn, tôn trọng tới cha mẹ của mình cũng như những người thân thương nhất.

Bài luyện tập nhỏ

Hãy đặt sách xuống một lát và gọi điện thoại cho cha mẹ, con cái và những người thân của bạn. Đúng, hãy thực hiện ngay bây giờ. Hãy thể hiện cử chỉ tôn trọng đối với một người nào đó và các bạn sẽ thấy người đó hạnh phúc đến nhường nào. Đừng lo lắng bởi vì cuốn sách này và tôi vẫn sẽ luôn ở đây chờ bạn. Hãy viết ra những cảm xúc của bản thân khi chúng ta đơn giản nói ra một từ tốt lành nào đó, khi thể hiện sự tôn trọng thông qua một cử chỉ nhỏ, và nhận ra nó có ý nghĩa như thế nào với người đối diện.

Bởi vậy mà lời răn thứ năm chứa đựng cả một bộ nguyên tắc trao - tặng, theo đó, ta sẽ nhận về những gì mình đã trao đi. Nếu khao khát của các bạn là tình yêu thương - hãy trao yêu thương, nếu bạn mong muốn được coi trọng - hãy tôn trọng người khác. Nếu tiền bạc mới là điều các bạn mơ ước - hãy cung cấp những dịch vụ tốt, hãy trao đi điều thực sự có giá trị bằng cả trái tim. Trao đi cũng chính là nhân tố cốt lõi và quan trọng đối với cảm giác của chúng ta rằng mình được cần đến, đó là cảm nhận giá trị mà ta được trải nghiệm. Mang lại điều tốt lành cho người khác có nghĩa ta cũng đang tự giúp chính mình. Từ “trao đi” trong tiếng Do Thái cổ là “natan” có thể đọc từ phải sang trái và từ trái sang phải cũng không thay đổi gì. Từ trước ra sau, và từ sau ra trước, chúng dường như tạo thành những vòng tròn xung quanh ta. Không ai muốn mình chỉ có thể dựa vào chính mình, không có ai để tin tưởng cũng như không tin tưởng được ai, không nói ra lời tốt lành nào cũng như chẳng thể nở một nụ cười. Vì vậy, hãy suy nghĩ về những gì có thể trao đi cùng với tình yêu, bắt đầu với một nụ cười giản dị và kết thúc bằng điều thực sự có giá trị - chính là thời gian. Mọi thứ mà ta gieo vào thế giới này đều sẽ phát triển và quay trở lại nhiều lần sau này. Đây là một quy luật đơn giản và lúc nào cũng luôn đúng. Trong lời răn này có viết “để được sống lâu trên đất mà Đức Chúa, Thiên Chúa đã ban” đấy thôi. Có nghĩa rằng, chúng ta sẽ nhận được sự hồi báo nhờ điều này.

Lời khuyên như thế này thực sự rất hiếm, nó dạy ta về tầm quan trọng của việc tôn trọng cha mẹ nói riêng, và tầm quan trọng của việc lắng nghe cũng như trao yêu thương tới những người xung quanh nói chung.

Phần thứ hai trong Mười điều răn ngắn hơn và tập trung nhiều hơn phần đầu, chủ yếu đề cập đến những quy luật giữa bạn bè với nhau.

ĐIỀU RĂN THỨ SÁU

“Không được giết người”. Điều này nghe rất rõ ràng bởi chẳng ai muốn giết người, và cũng chẳng ai cần phải giết người cả. Tuy nhiên, tại sao lại vẫn cần khuyên răn? Bởi vì giết người có rất nhiều dạng:

Trước hết, “Không được giết người” có nghĩa rằng: không được tước đoạt mạng sống của người khác vì bất cứ lý do gì không phải là tự vệ. Nhưng giết người cũng còn có ý nghĩa sâu xa hơn, đó là: Chúng ta có thể giết chết tâm hồn của một người, nếu dùng những từ ngữ xấu xa để làm tổn thương người đó, hay nhục mạ họ trước mặt người khác. Mong muốn làm hại người khác sẽ mang đến cho kẻ đó nguồn sức mạnh sai trái, khiến họ cảm thấy mình thật siêu việt và mạnh mẽ, nhưng cái giá phải trả sau này thì thực sự rất khủng khiếp, dù là về mặt thể chất hay tinh thần, lời nói hay đạo đức. Hãy suy nghĩ thấu đáo để không làm tổn thương bất cứ ai dưới bất cứ hình thức nào.

ĐIỀU RĂN THỨ BẢY

“Không ngoại tình”. Điều này nghĩa là gì? Hãy kiểm soát bản năng thôi thúc. Kẻ anh hùng sẽ làm chủ được bản năng thôi thúc của mình. Bản năng thôi thúc này, hay chính là tình dục, sẽ sai khiến ta làm những điều ngu ngốc, đó vốn là một bản năng thiết yếu; là một trong những bản năng gốc. Mọi sinh vật sống đều có hai bản năng gốc đó là: sinh tồn và duy trì nòi giống. Bản năng này không chỉ thúc đẩy ta đạt tới ngưỡng toàn vẹn nhất - duy trì nòi giống - mà còn có sức mạnh phá hủy chính chúng ta.

“Không ngoại tình”, theo hiểu biết của tôi, có nghĩa là cần phải biết cách duy trì, kiểm soát khi đối mặt với bản năng, cả về bản năng giới tính và những bản năng khác, liên quan tới bản thân hoặc tác động tới xung quanh (hút thuốc, giận giữ, ăn uống, tự phụ,...). Rất khó để đối mặt với chúng, nhưng chúng ta buộc phải biết cách dừng lại và lựa chọn, biết cách quan sát và hiểu rằng: bản năng đang điều khiển mình. Giận dữ và tổn thương cũng là bản năng. Nhưng nếu biết cách kiềm chế, ta sẽ làm chủ được chúng. Chỉ riêng bản năng giận dữ thôi cũng đã có thể mang đến bệnh tật và những cái chết bất thường rồi, hơn thế nữa, sự tức giận còn gây ra những tổn hại hoặc thúc đẩy chiến tranh. Người ta thường nói rằng ai đó bị tổn thương thì dễ đa cảm. Chúng cũng giống như những bản năng nhỏ đang cố ngóc cái đầu xấu xí của mình lên và nếu chúng thành công, ta sẽ phải mất rất nhiều thời gian mới có thể khắc phục được những thiệt hại mà bản năng ngu ngốc kia gây ra.

Một lời khuyên dành cho các bạn: bất cứ lúc nào cảm thấy bản năng đang bắt đầu kiểm soát bản thân, hãy dừng lại, hít thở, tìm cách làm phân tâm, làm điều gì khác để dẫn dắt tâm trí hướng tới điều tốt đẹp. Hãy cẩn thận để đừng bị rơi vào bẫy. Khi thành công trong việc dừng lại và lựa chọn hành động chính xác, hãy cảm ơn và cầu nguyện cho chính mình, bạn không biết mình đã cứu bản thân thoát khỏi rắc rối lớn thế nào đâu.

ĐIỀU RĂN THỨ TÁM

“Không trộm cắp”: Chúng ta không được phép lấy những vật chất không thuộc về mình. Đừng lấy gì cả. Như thế nào là đúng đắn? Mọi thứ có thể ở ngay trước mặt, hay đôi khi nhảy múa ngay trước mặt bạn nhưng đừng giấu giếm hay lén lút lấy chúng - dù bị ép buộc. Vì thứ đó đã có người phải bỏ công sức, lên kế hoạch, sáng tạo, đầu tư tiền bạc và thời gian. Vậy vì sao bạn cho rằng mình có khả năng hay có quyền lấy thứ đó mà không cần xin phép, không trao đổi bằng một thứ gì đó có giá trị tương đương?

Trao đổi đôi khi chỉ là một nụ cười, một câu xin phép, nhưng tuyệt đối không được trộm cắp. Đừng trộm cắp bất cứ thứ gì có giá trị vật chất cũng như đừng đánh cắp kiến thức, ý tưởng, phát ngôn của người khác, không chen ngang giành lấy làn đường khi di chuyển, đừng tìm kiếm những điều tương tự và đừng lấy cắp con đường của người khác. Cuối cùng, những lần ăn cắp nho nhỏ cũng ảnh hưởng tới đạo đức, cũng sẽ tạo nghiệp và lấy đi của bạn nhiều thời gian hơn, khiến bạn chịu nhiều đau đớn, khổ sở. Hãy xin phép trước khi nhận từ ai thứ gì.

Cuộc trò chuyện vui vẻ được xây dựng từ lời thoại chân thành từ hai phía, khi đối phương không đánh cắp từ ý tưởng của nhau hay lôi kéo dẫn dắt đối phương chệch hướng khỏi câu chuyện. Khi giao tiếp có tính xây dựng, chất lượng, được lắng nghe, tiếp thu và tôn trọng, mọi việc sẽ được tiến hành nhanh chóng, đơn giản và đúng đắn hơn. Tóm lại, không ăn cắp thời gian, không lấy sản phẩm của ai, không trộm cắp bất cứ thứ gì. Hãy xin phép trước khi nhận. Như vậy mọi chuyện sẽ thuận lợi và vui vẻ hơn.

ĐIỀU RĂN THỨ CHÍN

“Không được làm chứng gian lận hại người”. Đây là một lời răn dạy thành thực, tốt đẹp, nhanh chóng, mạnh mẽ, mang lại hạnh phúc. Đây là sự thật. Phải nói thêm, tiếng Do Thái cổ rất rõ ràng trong từng câu từ, điều này rất cần thiết, từ “sự thật” trong tiếng Do Thái cổ là - “emet”- אמת - với ý nghĩa: sự thật được tìm thấy tùy theo quan điểm của mỗi người, từ chữ cái đầu tiên trong bảng chữ cái Do Thái cổ א’- Aleph, tới chữ cái cuối cùng ת - Tav, chữ cái ở giữa là, Mem - ‘מ, đều thể hiện sự cân bằng. Trách nhiệm của mỗi người luôn gắn liền với sự thành thực, nói sự thật, bảo vệ sự thật. Sự thành thực ở đây - là thành thực với chính bản thân mình, trong việc giải quyết khó khăn, thành thực với những bất lợi, yếu kém của bản thân, để có thể nhìn thấu tâm tư, tận sâu trong trái tim và tâm hồn, bởi nếu bạn cần một lời nói dối, hay trộm cắp, làm tổn thương, hay những điều tiêu cực khác, thẳm sâu trong bạn sẽ không còn thành thực nữa mà là sự giả dối.

Hãy nói sự thật. Chúng ta đã từng nói rằng sự thật có sức mạnh rất lớn, vô cùng to lớn. Một khi ta gìn giữ nó trong sạch và thuần khiết. Khi một người nói dối, rất khó để đánh giá và chỉ ra những thiệt hại mà người đó gây ra cho chính họ cùng những người xung quanh. Vì vậy, hãy thẳng thắn. Sự thật cũng là danh dự của bản thân và là phương thức mọi người đánh giá bạn. Chỉ khi tôn trọng và biết giữ lời, có trách nhiệm trong mọi hành động dù là lời nói hay việc làm, họ mới coi trọng, tôn trọng bạn, bạn cũng nhận được nhiều tình yêu, niềm vui, sức khỏe và tiền bạc hơn. Mọi thứ đều nằm trong một vòng tuần hoàn lớn. Thế nên hãy biết cách bảo vệ nó.

ĐIỀU RĂN CUỐI CÙNG

“Không ham muốn vợ người khác, không thèm muốn nhà, đồng ruộng, tôi tớ nam nữ, con bò hay con lừa, hoặc bất cứ vật gì của người khác”. Mơ ước, khao khát là điều tốt nhưng phải đảm bảo ta biết nhìn nhận bản thân, và biết đủ cho mình. Có nhiều người hơn ta, cũng có người kém hơn. Động lực mạnh mẽ này giúp ta tiếp nhận hoàn toàn ý nghĩa của lời răn, bởi vì nó mang tính xây dựng, và là một phần của sự cạnh tranh. Để khiến bản thân trở nên mạnh mẽ hơn, con người tự cho phép mình cái quyền làm tổn thương những người khác. Đây là một cách thiếu đúng đắn để tiến lên. Bạn cần tỉnh táo để khao khát, giành lấy mọi thứ theo một cách thức đúng đắn. Thấy bạn mình gặp may mắn, giàu có, hạnh phúc, vợ đẹp con khôn, khỏe mạnh, thì cũng đừng ghen tị; mà hãy học hỏi từ anh ta. Hãy trò chuyện, chia sẻ những suy nghĩ của mình với họ một cách chân thành và tử tế. Nói với người bạn ấy rằng bạn cảm thấy mừng cho họ như thế nào và rồi anh bạn ấy sẽ vui vẻ cho bạn lời khuyên tốt, những điều ấy sẽ giúp bạn tiến bộ trên con đường riêng của mình.

Cả bộ Kinh Torah được tóm gọn vào trong mười điều răn này. Chúng mang lại giá trị cơ bản nhưng quan trọng để chúng ta góp phần dựng xây thế giới này. Hãy dừng lại một chút và suy ngẫm về Kinh Torah, toàn bộ sự thật, hào quang trí thông minh và sự thành thực luôn ngự trị trong trái tim bạn. Theo một đoạn trích trong tác phẩm của Exodus: “Hãy để họ giúp ta xây một ngôi đền thánh; mà ta sẽ tại vì giữa họ” (Exodus 25, 8); nghĩa là nếu ta xây một Ngôi đền Thánh để lưu giữ Mười điều răn, thì hai phiến đá khắc mười điều răn ấy cũng là Ngôi đền thánh. Và Ngôi đền thánh thứ ba ở trong chính trái tim ta. Hãy nhớ Mười điều răn và sống chan hòa với người thân cũng như người xa lạ. Rồi các bạn sẽ dễ dàng thấy những vòng tròn xung quanh hữu ích hơn. Vạn vật sẽ hỗ trợ giúp bạn đi tới miền linh thiêng trong lành ấy, vì vậy hãy bảo vệ Ngôi đền thánh của mình. Mỗi khi cảm thấy bế tắc, hay khi những cơn khao khát nhục dục hoặc cơn giận dữ đang kéo đến, hãy hít thở thật sâu, đưa tâm trí quay về với miền linh thiêng trong trái tim mình. Ta đều biết câu trả lời cho chính bản thân mình, và hầu hết những đáp án đều nằm trong Mười điều răn của Chúa.

Khi Rabbi Akiva được yêu cầu dùng một câu để định nghĩa toàn bộ Kinh Cựu ước Torah Ngài đáp rằng: “Hãy yêu thương người anh em hàng xóm như chính bản thân mình”.

Câu nói đó thể hiện sự thông minh và sâu sắc. “Tình yêu”, là tất cả những gì chúng ta quan tâm trong cuộc sống này - làm tất cả vì tình yêu, chứ không vì sợ hãi. Trong cuộc sống những gì ta cần làm, hãy làm với tình yêu thực sự, với sự vui thích chứ đừng vì nghĩa vụ, vì sợ hãi hay vì bị ép buộc. Hãy yêu cuộc sống này, yêu vạn vật quanh mình, để rồi tình yêu ấy sẽ đáp đền ta. Trong Kinh “Shema Israel” đã viết rằng: “Phải dùng cả tâm hồn, tâm trí để kính yêu Chúa” - đây là điều cơ bản nhất. Thêm vào đó, chúng ta cũng cần học cách trao gửi yêu thương tới những người khác, tới bạn bè, tới mọi người xung quanh - từ nhân viên phục vụ ở trạm xăng, tới đồng nghiệp, sếp hoặc ai đó gặp trên đường - mọi người đều là bạn bè, anh em hàng xóm của ta cả. Vậy làm thế nào để ta có thể đối xử với họ theo cách yêu thương như vậy được? Đó là khi ta biết cách yêu thương chính mình. “Bản thân mình” là từ quan trọng và ấn tượng nhất trong câu nói của Rabbi Akiva, bởi mọi điều đều khởi nguồn từ lòng tự tôn. Một người không biết yêu thương chính mình, làm sao người khác có thể yêu thương anh ta, làm thế nào người khác có thể chấp nhận anh ta? “Hãy yêu thương người anh em, hàng xóm như yêu thương chính mình” - nghĩa là hãy bắt đầu bằng việc trao yêu thương cho chính bản thân mình, yêu thương một cách thực sự, thuần khiết và chân thành. Hãy nhìn vào gương, mỉm cười và yêu thương những gì ta thấy trong đó. Từ đó bạn mới có thể chia sẻ tình yêu thương tới người khác, bởi khi bình tĩnh, tự tin và hạnh phúc có thể lan tỏa rất xa và thu hút những người tốt cùng những điều tốt đẹp, những khoảnh khắc tuyệt vời nhất trên đời.

Đó là những giá trị quan trọng nhất của mỗi chúng ta, cần hiểu rằng những thử thách này sẽ là điều tất yếu chúng ta gặp phải trong đời, là những lần đối mặt với khủng hoảng hay những trải nghiệm - qua đó chúng ta sẽ được đánh giá. Những tình huống khó xử, những cuộc khủng hoảng và những khó khăn phải đối mặt trong đời chính là thước đo giá trị của chúng ta, chứ không phải là những khoảnh khắc ngồi thảnh thơi, đọc một cuốn sách yêu thích, không hề rõ ràng và dễ dàng như vậy. Mỗi lần trải nghiệm dù những khi ta đã vượt qua một cách thành công thì đều xứng đáng và là lý do để chúng ta tự chúc mừng, khâm phục mình về những gì đã đạt được. Mỗi lần cố gắng ngăn bản thân không sa ngã, thay vào đó ta biết cách bảo vệ mình, đặc biệt là trong những tình huống khó khăn vẫn duy trì được những nguyên tắc giá trị của mình, duy trì được lòng tự tôn, đó chính là những thành tựu của chúng ta. Khi bản thân được trang bị, những giá trị đó sẽ bảo vệ ta trên đường đời mà mình đã chọn, giúp ta tiến xa nhất có thể, tới bất kỳ nơi nào mà ta mong muốn.

CON ĐƯỜNG CỦA SỰ THẬT VÀ CÔNG BÌNH

Tôi sẽ không dài dòng về lựa chọn nào khác, về sự lựa chọn sống mà không có thước đo giá trị nào cho mình. Ta có thể thấy điều này ở những phạm nhân trong tù, nhưng có cả ở những người, tuy thực tế không phải đang ở trong tù, nhưng đang sống trong sự chịu đựng và tra tấn của nhà tù tư tưởng. Khi một người gây tổn thương, hay trộm cắp, nói dối, họ sẽ bị mất ngủ, tâm trí anh ta không được yên bình, thường xuyên giận dữ với mọi thứ để rồi phát bệnh. Khi một người biết hướng mình tới con đường của sự thật và công bình, cuộc sống của họ sẽ được bình yên, không phải chịu đựng sợ hãi. Nếu ta lệch bước trên đường đời, bạn lại suy nghĩ về người mình nên nói chuyện, người mình không nên nói chuyện, người mình sẽ gặp gỡ và người mình sẽ không sẵn lòng gặp gỡ thêm một lần nữa. Tất cả những khó khăn, tính toán, cùng nỗi sợ hãi đó sẽ phá hủy chất lượng cuộc sống từng ngày. Nếu còn việc chưa giải quyết, hãy giải quyết dứt điểm. Nếu bạn đã gây ra tổn thương, đã trót trộm cắp, nói dối, hay bất cứ điều gì khác, hãy cố gắng nhận lỗi và sửa chữa. Đừng trì hoãn, rồi bạn sẽ thấy hóa ra mọi thứ dễ dàng hơn bạn nghĩ rất nhiều.

Đó là những nguyên tắc tối thượng nhưng thực hiện lại rất đơn giản. Khi ta lựa chọn tuân theo Mười điều răn của Chúa để hiểu và áp dụng theo cách tốt nhất nhằm sửa chữa những sai lầm và lấp đầy hố sâu đen tối mình đã gây ra trong quá khứ, ta sẽ thấy mọi việc đều trở nên tốt đẹp hơn, nhanh chóng hơn và cuộc sống được cải thiện đáng kể.

TRONG TỰ NHIÊN CŨNG VẬY, LOÀI ĐỘNG VẬT NÀO CŨNG HÀNH ĐỘNG TUÂN THEO THƯỚC ĐO GIÁ TRỊ CỦA CHÚNG

Trong tự nhiên, ta cũng sẽ quan sát thấy rất nhiều minh chứng về việc loài động vật này sẽ không gây tổn thương cho những động vật khác trừ trường hợp tự vệ hoặc bảo vệ hai bản năng gốc là: sinh tồn và duy trì nòi giống. Sinh tồn - là khi chúng cần ăn uống cũng giống như con người chúng ta, nhưng chúng sẽ không làm hầm dự trữ, không mở những tài khoản chứa đầy linh dương trong ngân hàng hay ở một cái hồ nào đó. Một con sư tử hay một con hổ khi muốn ăn, hoặc một con sư tử cái đang trong thời kỳ nuôi con, chúng sẽ ra ngoài săn mồi, sẽ túm lấy con mồi và ăn tới no nê. Đó là toàn bộ quá trình sinh tồn. Mọi thứ đều tuân theo quy luật, không phải lòng tham hay trộm cắp mà là để sinh tồn.

Bản năng thúc đẩy duy trì nòi giống cũng có sẵn ở các loài động vật, điều này là nguyên nhân xảy ra va chạm, nhưng các cuộc xung đột đó cũng tuân theo quy luật. Những con linh dương thường đầu đối đầu, đánh nhau và nếu buộc phải làm tổn thương nhau, chúng sẽ làm điều đó theo cách nhẹ nhàng và thông minh: vài vết cào xước, vết thương, chứ không đánh tới chết hay chấn thương nặng, mà chỉ đủ để đánh dấu chủ quyền. Vì lí do này nên khi ta nói ai đó đang hành động như con vật, tôi cảm thấy rất buồn và thấy đó là một sự xúc phạm đến các loài động vật, bởi chúng cũng có những nguyên tắc cao, thậm chí là rất cao, nguyên tắc giá trị sống đặt lên hàng đầu.

Bài luyện tập

Hãy ghi lại những nguyên tắc, giá trị của bản thân. Hãy tuân thủ theo những nguyên tắc, giá trị giúp bạn ý thức khi chệch bước. Danh sách này chỉ là ví dụ, tôi khuyến khích bạn áp dụng nó để giúp bản thân: trách nhiệm, thành công, linh hoạt, yên bình, thách thức, hợp tác, cam kết, hiệu quả, công bằng, thẩm mỹ, khoan dung, thích thú, đơn giản, khiêm tốn, gắn liền với mục tiêu, phát triển, hạnh phúc, giỏi giang, trung thành, hợp lý, cạnh tranh, sáng tạo, tự trọng, chính xác, tích cực, tự do, thành thực, rộng lượng, tôn trọng, yêu thương, chất lượng, công bình, chuyên nghiệp, thật thà, bình tĩnh, độc lập, xác thực, hài hước, hợp tác, cải tiến, hội nhập, ổn định, sức khỏe, đam mê và nhạy bén hơn.

Hãy viết ra bảy nguyên tắc giá trị quan trọng nhất đối với mình. Chú thích lý do và giải thích tại sao cũng như cách chúng cải thiện cuộc sống của bạn bằng cách thay đổi bản thân thành con người mà mình muốn.

Nguyên tắc giá trị:

Lý do: Tại sao nó lại quan trọng đối với mình?

Kết quả: Nó mang lại điều gì cho cuộc sống của mình?

Bài tập khác

Hãy viết ra hai hoặc ba tình huống mà các bạn đã hành động ngược lại với các nguyên tắc của bản thân. Ghi lại cái giá mà các bạn phải trả khi bước chệch khỏi con đường đạo đức của bản thân.

GIỜ THÌ CHÚNG TA SẼ NÓI ĐẾN VIỆC SỬA CHỮA SAI LẦM

Các bạn được trao cho một cơ hội tốt để khắc phục những sự bất công mà mình đã gây ra hoặc phải chịu đựng. Hãy chọn một, hai ví dụ hoặc có thể nhiều hơn rồi ghi lại sự bất công ấy, bạn muốn sửa chữa, khắc phục chúng như thế nào, khi nào. Để trống một hoặc hai dòng để có thể mô tả sự việc đã diễn ra như thế nào, đã sửa chữa, khắc phục ra sao và cảm giác của các bạn sau đó. Hãy nhớ rằng - các nguyên tắc giá trị là cách để hướng tới một cuộc sống hạnh phúc.

Sửa chữa, khắc phục cái gì? Như thế nào và khi nào?

Kết quả nhận được từ việc khắc phục, sửa chữa ấy?

Sau đây là câu chuyện của tôi về những nguyên tắc giá trị của mình: Nhiều năm trước, tôi được yêu cầu phải đưa ra quyết định cho một tình huống phức tạp liên quan đến vấn đề đạo đức và vũ khí. Đó là trường hợp phải xử lý một người lính, cậu ta đã không kiểm soát cơn giận dữ và bản năng của mình, tôi buộc phải đưa cậu ta ra trước tòa án kỉ luật quân sự bởi cậu đã làm bị thương một người không có khả năng tự vệ. Tôi chọn cách đối xử nghiêm khắc với cậu ta mà không mảy may thông cảm. Tôi tin tưởng và hy vọng rằng tai nạn đó sẽ răn đe chỉ huy và những người lính khác học được cách giữ lý tính trong những tình huống và thời điểm khó khăn nhất của cuộc đời. Khi thần chết treo lơ lửng trên đầu bạn, khi sự sợ hãi và căng thẳng tràn ngập tâm trí, đó là thời khắc chúng ta bị khảo nghiệm và chỉ khi vượt qua được những thời điểm đó mới gặt hái được thành quả xứng đáng.

Một lần khác, tôi buộc phải phân xử hai người đang tranh cãi nảy lửa vì không thống nhất việc thanh toán dịch vụ đã trao đổi giữa hai bên. Theo quan điểm cá nhân, tôi chọn ủng hộ ý định và đạo đức của người được nhận thanh toán, dù thực tế anh ta đã không giữ đúng cam kết, đã tạo dựng dịch vụ đó với sự trung thực và một tâm hồn thuần khiết. Trong mắt tôi, tôi thiên về bảo vệ nguyên tắc giá trị của nỗi đau hơn là tiền bạc, không thực hiện cam kết sẽ dẫn đến thất thoát về vốn và thời gian. Tôi quyết định cho người đó thêm thời gian để hoàn thành nốt công việc, cho phép anh ta rời khỏi cuộc tranh cãi, và thực tế là, khi được mở lối thoát, anh ta đã khôi phục sức mạnh, nắm giữ lấy thời gian được gia hạn để hoàn thành công việc trong nháy mắt, khiến ông chủ hài lòng. Chúng ta không cần phải cho rằng bạn bè là phải tin tưởng, bởi nếu họ cứ liên tục tranh cãi thì sớm muộn cũng dẫn tới tổn thất lớn mà thôi.

Nguyên tắc của tôi cũng được khảo nghiệm một lần nữa khi tôi vô tình nhục mạ bạn mình trước mặt những người khác. Sự việc xảy ra khi cậu ấy đang định phát biểu trước một vị khán giả vốn rất đáng quý và quan trọng với cậu; còn tôi, vô tình, đưa ra một bình luận đầy tổn thương khi cười cợt rằng điều ấy có gì mà khó khăn. Bạn tôi đã bị tổn thương, vì cậu ấy đã phải trải qua một thời gian khó khăn mới có thể tiếp tục phát biểu và giành được sự chú ý từ bạn bè. Hàng ngàn lời xin lỗi cũng chẳng có tác dụng gì trong thời điểm đó, bởi

hậu quả đã xảy ra và dường như nó lớn hơn những gì chúng ta đã nghĩ. Sau cùng, tôi luôn nhớ rằng cần phụ thuộc vào bản thân để ngừng những bản năng thôi thúc mang theo ý định có hại khiến chúng ta trở nên đơn giản và đôi khi vô nghĩa hoặc có xu hướng gây tổn thương và khó khăn cho người đối diện. Một chú sư tử, một vị chúa tể mạnh mẽ và đầy tự tin, dựng nên vị thế của bản thân từ những nguyên tắc tốt chứ không phải nhờ giẫm đạp lên kẻ khác.

KHÍA CẠNH KHÁC

Điều gì sẽ xảy ra khi chúng ta sống mà không có nguyên tắc giá trị?

Trong đời sống hàng ngày, điều gì sẽ xảy đến khi ta phải đối mặt với những bài khảo nghiệm, dù lớn hay nhỏ nhưng đều dễ dàng khiến chúng ta sa ngã? Đó có thể là một lời nói dối, một vài lần đi đường ngang lối tắt, hay điều gì đó không mang tính xây dựng mà chỉ là một mánh khóe nho nhỏ mà ta thường bỏ qua. Ta cho rằng nó không ảnh hưởng đến, không làm tổn thương ai. Nhưng sự thật lại hoàn toàn khác: những hành động trong mọi lĩnh vực dù nhỏ cũng tạo ra sự tổn thương, trước hết là tổn thương bản thân mình, bởi ta đã cho phép bản thân lệch hướng, dù chỉ một chút, giống như con tàu, có thể chỉ là chệch một hay hai độ thôi, nhưng lỗi nhỏ như vậy cũng đẩy con tàu sang một nơi hoàn toàn khác rồi. Mà ta vẫn luôn muốn là một con tàu vũ trụ với những mục tiêu cao cả của mình.

Thế nhưng những lần chệch hướng tưởng chừng như có vài li ấy cũng đã đẩy ta xa khỏi mục tiêu ban đầu. Từ ví dụ này, ta có thể hiểu rằng dù chỉ là những điều nhỏ nhặt cũng có thể ảnh hưởng và mang tính quyết định nhiều đến mức nào. Chúng ta được khảo nghiệm qua những lần đắn đo, những lần không chắc chắn, những lần chúng ta cần dừng lại và khẳng định: Tôi đang hành động theo tiếng gọi của sự thật, thậm chí dù có khó khăn hay con đường dẫn tới mục tiêu có thể dài hơn, nhưng đó chỉ là cảm giác thôi, bởi vì lúc nào sự thật cũng sẽ dẫn ta tới con đường ngắn nhất. Tôi chọn đối xử với bản thân mình theo nguyên tắc giá trị cao cả của chính mình.

Thử lấy ví dụ về một người đàn ông từng nói dối, tuy đó chỉ là một lời nói dối vô hại, không làm tổn thương ai. Thế nhưng lời nói dối này rồi sẽ lại dẫn tới một lời nói dối khác, và sau đó - anh ta sẽ học cách ăn cắp thời gian, ý tưởng của người khác, những gì vốn không phải của mình, và dần dà điều này lại thêm điều kia, cứ thế, giống như đặt gánh nặng lên cơ thể, lên tâm hồn, trí não và rồi rất nhanh, anh ta sẽ giống như rơi vào một vòng xoáy nước, không còn nhớ nổi những gì mình đã nói, cách mình đã trả lời, và xoáy nước này sẽ dần kéo anh ta xuống sâu hơn, làm anh ta lú lẫn, phân tâm, và rồi chính anh ta sẽ tự đẩy mình vào một cuộc sống đầy những nỗi sợ hãi, sống mà chỉ để tồn tại mà thôi.

“Khi nào thì mình bại lộ, khi nào họ sẽ phát hiện ra những trò mình đã làm?”. Bởi những suy nghĩ như thế, anh ta sẽ ngày càng trở nên hung hăng hoặc khép mình, không muốn giao tiếp, rồi mòn mỏi, suy kiệt dần từ bên trong. Mọi phần tốt đẹp của tâm hồn và thân thể cũng sẽ bị bào mòn dần. Chúng ta hiểu rằng khi những tổn thương như vậy hình thành, nỗi sợ hãi, trốn tránh, âm mưu, hành động tiêu cực sẽ kiểm soát tâm trí chúng ta, ảnh hưởng tới cơ thể chúng ta. Đôi khi, cơ thể sẽ phản ứng lại điều này sau vài ba ngày, đôi khi là sau vài ba tháng, vài ba năm hay lâu hơn nữa. Người như vậy, theo thời gian, sẽ trở nên thiếu tự tin, cáu bẳn, hay lo lắng, và khó chịu với mọi thứ xung quanh. Họ sẽ sớm nhận ra mình bị cô lập. Không ai bên cạnh, không được tin tưởng, chẳng còn là người hạnh phúc, bình tâm như trước kia. Thông thường, những người như vậy sẽ phản ứng rất hung hăng với mọi câu hỏi, thậm chí với cả những câu hỏi không ác ý. Một khi đã trượt dốc, thì sự sa ngã sẽ đến rất nhanh, đầy đau đớn và rất khó dừng lại. Kèm theo đó sẽ là vô số vết thương, xây xước, và đôi khi phải trả giá bằng cả mạng sống.

Cách tốt nhất để ngăn chặn điều này là hãy thành thật. Sự thật sẽ mang lại hạnh phúc, niềm vui, thành công và sự an toàn cho chúng ta, bởi vì sau cùng, dẫu không thấy ngay trước mắt nhưng con đường của sự thật mới là con đường nhanh nhất. Những ai đã trải nghiệm con đường khác đều sẽ nhanh chóng nhận ra những ngả đường đó đều luẩn quẩn, đầy thù hận. Ngoài thiệt hại gây ra cho người khác, cho xã hội, cho mọi điều xung quanh, hành động xấu cũng sẽ gây ra những cơn sóng lớn, sẽ nhanh chóng lan rộng ra và làm tổn thương những người quanh ta, thậm chí cả những người ở cách xa chúng ta nữa. Với những hành động tốt đẹp thì tiếng lành đồn xa, còn hành động xấu sẽ mau chóng lan tỏa giống như cơn sóng thần mỗi lúc một lớn, thậm chí một hành động nhỏ cũng có thể tạo ra sóng gió lớn bởi nó cuốn theo lời đồn thổi rồi truyền từ người này sang người khác, mỗi người lại thêm vào một chút, một chút.

Tất nhiên, ngồi lê đôi mách không hề tốt, bởi hành động này cũng đem lại sự tổn thương, dù nhỏ nhưng con sóng ảnh hưởng cũng sẽ tác động mạnh mẽ lại chính chúng, khiến ta cũng chịu tổn thương. Nếu không thành thực - dù trong giao tiếp, trong vấn đề tiền bạc, hoặc cung cấp dịch vụ hay bất cứ việc gì - thì sự thật vẫn là chúng ta đã làm tổn thương đối phương, làm vấy bẩn tình cảm họ dành cho ta, rồi một ngày hậu quả sẽ đến với ta trong hình dáng của một viên đạn.

Dù vị trí viên đạn xuyên qua nhỏ, nhưng khi đã xâm nhập cũng sẽ làm hỏng các cơ quan, tiêu hủy cơ và mô, đến lúc đó, thiệt hại lớn hơn rất nhiều. Vết thương này ngự trong tâm hồn chúng ta, nó chính là cái hố mà ta đã đào cho bản thân mình. Một chấm đen, thêm một chấm nữa, rồi cứ thể, sự sa ngã sẽ đến rất nhanh và đầy đau đớn, con đường quay lại gần như là không thể bởi vì hành trình khôi phục niềm tin sau tất cả mọi chuyện, tạo ra hạnh phúc một lần nữa, mang đến sự an toàn cho người đối diện đều sẽ cần một thời gian dài và rất vất vả. Tại sao vậy? Bởi vì điểm xuất phát lúc bây giờ của chúng ta rất thấp - ta phải bắt đầu từ đáy hố. Mọi người xung quanh ta sẽ chờ thất bại đầu tiên để cô lập ta một lần nữa. Đó là nghiệp, là thánh thần, là đấng sáng tạo, là những năng lượng xung quanh ta. Tin hay không tin không còn là điều quan trọng, nguồn năng lượng bao quanh trái đất cũng sẽ bảo vệ chúng ta

nếu ta biết cách cư xử một cách nhân từ, giống như một giám sát viên. Ta sẽ không thành công một khi đi sai đường, hay hơn thế, khi ta sa ngã và khiến những người thân phải chịu tổn thương, buồn rầu, chịu sỉ nhục, bởi có nhiều người không coi trọng bản thân, không yêu thương bản thân đủ nhiều. Chỉ cần biết suy nghĩ rằng việc mình làm có thể làm tổn thương gia đình, bạn bè, những người gần gũi với mình, đó cũng đã là nguồn động lực rất lớn rồi. Hãy nhớ rằng nếu ta chỉ coi trọng bản thân, những suy nghĩ và hành động xấu cũng minh chứng hệ thống nguyên tắc giá trị thấp kém của mình, bởi ta đã gây ra quá nhiều tổn thương cho người mà ta yêu thương. Bởi vậy, nên tránh xa mọi tội lỗi, hay bất cứ sai lầm nào.

Rất đơn giản và dễ dàng để thực hiện điều đó. Bạn chỉ cần dừng lại và lựa chọn hành động. Nếu ta thực hành cách lắng nghe và tuân theo trực giác của mình, trước mỗi hành động sai trái ta sẽ nhận thức được điều đó. Bản thân không muốn làm gì là điều căn bản nhất mà trực giác mách bảo, nó giúp ta nhận thức được điều sắp làm là một hành động xấu. Một câu hỏi đặt ra ở đây là chúng ta nên lắng nghe, dừng lại và chọn một con đường khác hay nên bỏ qua lời mách bảo: “Điều này không tốt, dừng lại thôi. Vì bản thân mình”. “Vì bản thân mình” nên cần được đặt lên hàng đầu trong mọi suy nghĩ. Đúng vậy, tất nhiên cũng phải vì những người xung quanh nữa. Nhưng chúng ta phải coi trọng chính bản thân trước và thực hiện đó với niềm hạnh phúc và tự tin. Cần phải hiểu rằng nếu làm tổn thương người khác, có nghĩa là đã làm tổn thương mình trước tiên. Hãy nhớ: giống như boomerang (một vũ khí độc đáo của thổ dân ở châu Úc, nếu không trúng đích, nó sẽ bay trở lại chỗ người ném), nó sẽ bay đi một quãng xa và rồi quay bật trở lại một cách mạnh mẽ hơn. “Tránh xa quỷ dữ, và làm điều tốt; hãy tìm kiếm sự bình yên và theo đuổi điều đó” (Psalm 34, 14).

Chúng ta luôn được khảo nghiệm những nguyên tắc giá trị, thậm chí nhiều lần trong ngày. Trong lớp học, trường học, trong cuộc sống, khi họ muốn ta tiến bộ hơn, khi họ muốn mang lại thịnh vượng cùng những món quà, niềm vui, thành công và sức khỏe hơn, ta sẽ bị khảo nghiệm theo những cách đơn giản: trong mắt chúng ta, trong mắt những người xung quanh, trong mắt của những người quan sát bí mật. Liệu chúng ta có thể qua được bài khảo nghiệm nhỏ của ngày hôm nay không?

Nếu suy nghĩ một chút, bạn có thể nhớ ra ba đến bốn cuộc khảo nghiệm nhỏ mà bạn đã vượt qua trong tuần này, nếu không phải là trong một ngày - bạn đã phản ứng, hành xử như thế nào trong các tình huống đó? Bạn đã nói chuyện như thế nào với người đó? Bạn có chậm giờ không? Bạn có la hét vào mặt đối phương không? Tất cả những điều nhỏ bé ấy thực sự là một cuộc khảo nghiệm, và những điều nhỏ nhặt đều được chi tiết cụ thể. Mỗi khi được khuyến khích tự đặt câu hỏi cho bản thân: mình đã nhận được điều gì? Mình đã được khảo nghiệm điều gì? Mục đích của nó là gì? Khi ấy, các bạn sẽ tìm được đáp án.

Điều cốt yếu ở đây là phải biết khảo nghiệm này nhằm mục đích tốt, tích cực. Đó là một câu hỏi trước khi chúng ta

nhận quà. Nếu chúng ta vững vàng từ bài khảo nghiệm này đến bài khảo nghiệm khác, nếu ta tiếp tục kiên trì bước trên con đường đúng đắn, nếu ai nấy đều cảm thấy hạnh phúc với sự hiện diện của ta, nếu từ trải nghiệm ta nhận thấy mình đang hoàn thành sứ mệnh của cuộc đời và đang thực hiện theo cách tốt nhất có thể, thì ta sẽ được đền đáp bằng rất nhiều món quà - đó là sự bình an trong tâm hồn, là niềm vui, là nụ cười của mọi người dành cho ta, họ yêu thích những gì ta mang lại. Và cho rằng không nên gọi đó là khảo nghiệm mà nên coi đó là cơ hội nhận quà. Hãy xem chúng ta có thể nhận được bao nhiêu cơ hội trong đời; để từ đó học cách tận dụng chúng nhằm phục vụ bản thân theo cách tốt nhất.

Giờ là bài tập nhỏ giúp các bạn thấy được những phẩm chất quan trọng với bản thân. Hãy nhớ lại những sự kiện mang lại cảm xúc ấn tượng: Từ những sự kiện khiến bạn cảm thấy rất hạnh phúc, những sự việc đã làm bạn tổn thương cho tới những gì đã từng khiến bạn tức giận. Hãy cố gắng phân biệt các nguyên tắc giá trị với những điều khiến bạn tổn thương, hay những điều khiến bạn cảm thấy vô cùng hạnh phúc. Cố gắng đào sâu hơn, phân biệt những điều mang lại cảm giác tuyệt vời hay tồi tệ. Thông thường, phía sau đó sẽ là một danh sách giá trị được bộc lộ tại thời điểm đó. Những thời điểm đánh thức cảm xúc mãnh liệt trong chúng ta, chính là những thời điểm chính xác nhất để xác định giá trị.

Bài luyện tập thứ hai

Hãy nghĩ về ai đó mà bạn yêu thương. Điều gì ở họ khiến bạn yêu? Bạn đánh giá cao những phẩm chất nào của họ? Bạn muốn trở thành người như vậy? Bạn cũng có thể chọn một người mà mình không thích. Tôi không có ý định dùng từ đáng ghét ở đây, bởi vì đáng ghét không có chỗ đứng trên thế giới này. Đơn giản giống như ta không dùng bóng tối, mà là thiếu ánh sáng. Ta có thể không cảm thấy yêu thương ai đó, nhưng cũng không cần thiết phải ghét, bởi ghét bỏ chỉ làm tốn năng lượng, cảm xúc và làm tổn thương tư cách đạo đức của chính mình. Vì vậy, hãy nghĩ đến người bạn coi trọng và cả người bạn ít coi trọng, ít yêu thương, hãy nghĩ xem điều không tốt đẹp ở họ là gì? Điều gì khiến bạn không thích họ? Hãy cẩn thận với bài luyện tập này, bởi đây là một bài luyện tập phản ánh sự trung thực. Những nhà hiền triết trí huệ đã từng dạy chúng ta “phải mất một để biết một”, và cũng không ít lần, sâu thẳm trong ta cũng ẩn chứa những đặc điểm của những người mà ta muốn tránh xa. Cách thể hiện của mỗi người mỗi khác, nhưng tôi luôn khuyên các bạn hãy dũng cảm nhìn thẳng, quan sát và viết lại những giá trị đúng đắn dẫn dắt bạn trên con đường tương lai, những giá trị mà bạn cần phải giữ mới có thể đạt được thành công. Giá trị là một trong những món quà quý giá nhất giúp các bạn thành công hơn bất kỳ điều gì bạn đã từng mơ ước. Hơn tất cả, những giá trị mà bạn lựa chọn sẽ bảo vệ bạn, và thế giới quanh mình luôn tốt đẹp, vui vẻ và an toàn.

NHỮNG ĐIỀU CẦN NHỚ:

Giá trị cốt lõi cho phép chúng ta đi theo con đường đáng trân trọng.

Tuân thủ Mười điều răn của Chúa thật dễ dàng và rất có tác dụng.

“Hãy để họ xây ngôi đền thánh; nơi ta ngự trị”.

Khi ta lệch bước, ta sẽ nhận được một bài học đắt giá.

Thật thà là cách nhanh và dễ dàng nhất để đạt tới thành công.

Hãy thực hiện lễ Mitzva (một nghi lễ của người Do Thái dành cho các bé trai, bé gái 13 tuổi, đánh dấu sự trưởng thành và chịu trách nhiệm với những hành động mình đã làm), hoặc một hành động tốt đẹp nào đó cho bạn bè mình để thế giới này thêm phần tươi đẹp.

GHI CHÚ DÀNH CHO BẢN THÂN VÀ NHỮNG VIỆC TÔI ĐANG LÀM